آشنایی با نسبت طلایی (Golden ratio)

یکی از ویژگی‌های طراحی حرفه‌ای، هماهنگی و چینش مناسب عناصر است. فرقی نمی‌کند ۱۰ عنصر در صفحه داشته باشیم یا فقط ۲ تا، با رعایت اصول طراحی می‌توانیم چینشی درست و متناسب با اهدافمان بین این عناصر ایجاد کنیم. چینش درست می‌تواند نگاه کاربر را دقیقا به سمت المانی در صفحه هدایت کند که می‌خواهیم. درحالی که چینش بد می‌تواند کاربر را به سمت دکمه close صفحه هدایت کند!

اما چطور میتوان چیدمان صفحه را در طراحی هماهنگ کرد؟ اصولا انسان‌ها طرحی که از اصول طبیعت پیروی می‌کند را دوست دارند. در ریاضیات یک سری اعداد معروف به نام دنباله فیبوناچی یا اعداد فیبوناچی وجود دارد که در آن غیر از دو عدد اول، اعداد بعدی از جمعِ دو عددِ قبلیِ خود به‌دست می‌آیند:

۰٬ ۱٬ ۱٬ ۲٬ ۳٬ ۵٬ ۸٬ ۰۰۰

این دنباله ریاضی در بسیاری از بخش های طبیعت دیده میشود. از چینش دانه‌های آفتابگردان گرفته تا تعداد گلبرگ‌های برخی از گل‌ها، شکل حلزون و … با این معرفی کوتاه، فعلا از دنباله ی فیبوناچی می‌گذریم تا به اصل موضوع این مطلب یعنی نسبت طلایی برسیم.

نسبت طلایی (Golden ratio) چیست؟

دنباله فیبوناچی از عدد هفتم به بعد با نسبتی در حدود ۱.۶۱۸ رشد می‌کند و ویژگی زیبادوستی انسان این تناسب را می پسندد. این عدد همان نسبت طلایی است و با علامت فی (ϕ) نمایش داده میشود. به همین دلیل وقتی در طراحی می‌خواهیم دو عنصر کوچک و بزرگ را در کنار هم استفاده کنیم می‌توانیم از این تناسب برای پیدا کردن اندازه آن‌ها استفاده کنیم. مثلا یک مستطیل دارای یک ضلع کوچک و یک ضلغ بزرگ‌تر است یا یک مثلث دارای یک قاعده و یک ارتفاع است، از این تناسب می‌توانیم در انتخاب اندازه این اضلاع کمک بگیریم.

نسبت طلایی در آثار هنری و معماری

برخی از تحقیقات استفاده از این نسبت را در نقاشی، معماری و امور دیگر مهندسی و هنر به حدود ۴۰۰۰ سال پیش نسبت می‌دهند. حتی عده ای بر این عقیده هستند که این نسبت قدمت بیشتری داشته و ما می‌توانیم در آثار بسیاری آن را مشاهده کنیم. به عنوان مثال اگر بخواهیم به برخی از معروف ترین آن ها اشاره کنیم: تابلوی مونالیزا و شام آخر از لئوناردو داوینچی، معبد پارتنون و بسیاری از آثار دیگر می‌توان آن را مشاهده کرد. بعنوان مثال نحوه استفاده از نسبت طلایی در تابلوی مونالیزا به صورت زیر میباشد.

نسبت طلایی در تابلو مونالیزا
استفاده از نسبت طلایی در مونالیزا اثر لئوناردو داوینچی

همانطور که مشاهده می‌کنید نسبت طلایی در این تصویر رعایت شده و لازم به ذکر است که این تنها یک نسبت است و از مقدار ثابتی پیروی نمی کند. به عنوان مثال می‌توانید در تصویر زیر یک نسبت عددی آن را  مشاهده کنید. بسیاری از تاریخ شناسان و معماران معتقدند اهرام ثلاثه مصر با در نظر گرفتن نسبت طلایی ساخته شده و این نسبت بسیار دقیق حساب شده است.

هر ضلع مربع بزرگتر مساوی است با جمع اضلاع مربع‌های کوچک‌ترش. این شکل یکی از پر استفاده‌ترین ابزار برای استفاده از نسبت طلایی در عکاسی و طراحی است. (تصویر بالا)

شما به آسانی می‌توانید نسبت طلایی را در طراحی های خود پیاده کنید. تنها می‌بایست کمی خلاقیت به خرج بدهید و در این چهارچوب حرکت کنید. به بیان ساده‌تر می‌توانید با مشاهده تصویر زیر متوجه این نسبت شوید.

نسبت طلایی به بیان ساده
نسبت حلقه‌های طلایی

نسبت طلایی در طراحی

طراحان، معماران، عکاس‌ها و  هر کسی که با هنرهای بصری و تجسمی سروکار دارد از نسبت طلایی در آثار خود استفاده کرده‌اند و حالا طراحان UI نیز همین نسبت را در طراحی سایت و اپلیکیشن‌ها استفاده می‌کنند.

نسبت طلایی می‌تواند در انتخاب بهترین فضا برای نمایش بخش اصلی مطلب، یا اندازه سایدبار و … ما را یاری کند.

در آموزش گرافیک و نقاشی بیشتر از همین شکل حلزونی برای چیدمان صفحه کمک گرفته می‌شود. اگر به بسیاری از عکس‌ها و نقاشی‌ها دقت کنید، متوجه می‌شوید که چرا چینش عناصر به چشم شما زیبا می‌آیند.

زمانی که می‌خواهید یک طراحی را شروع کنید. می‌توانید روی یک کاغذ جایگاه هر بخش را نسبت به اندازه و اهمیت آن در صفحه انتخاب کنید. اگر می‌خواهید از شکل حلزونی در انتخاب نسبت‌ها کمک بگیرید، می‌توانید آن را بچرخانید تا دقیقا همان‌جایی قرار بگیرد که شما می‌خواهید. اما حتما نباید از این شکل استفاده کنید. فقط اگر دو عنصر را در کنار هم استفاده کردید سعی کنید بخش بزرگتر حدود ۱.۶۱۸ برابر بخش دیگر باشد.

استفاده از نسبت طلایی در کادربندی عناصر در عکاسی

باید دقت کنیم که نسبت طلایی هم مثل هر ابزار دیگری تا حدی و فقط در جاهایی برای ما کاربرد دارد و نباید همیشه و همه‌جا از آن استفاده کنیم. مخصوصا که درک این تناسب و زیبایی آن، از به کارگیری شکل حلزونی به شکل افراطی بسیار مهم‌تر است. با تمرین و آموزش طراحی می‌توانید به درک بهترین از نسبت طلایی و کاربرد آن برسید.

استفاده از نسبت طلایی در طراحی

اگر بخواهیم به طور کلی از استفاده نسبت طلایی در طراحی های خود نتیجه بگیریم، باید در طراحی های خود اصول زیر را رعایت کنید:

  1. طول و عرض و کلا ابعاد طراحی های خود را با نسبت ۱:۱.۶ محاسبه کنید. به عنوان مثال اگر عرض تصویر شما ۳۰۰۰ پیکسل است آن را بر ۱.۶ تقسیم کنید. عدد به دست آمده ۱۸۷۵ پیکسل بدست می‌آید که می‌توانید به عنوان طول و یا همان ارتفاع طرح خود در نظر گیرید.
  2. در چهارچوب طرح خود از نسبت طلایی استفاده کنید. فضاهای خالی را جدی بگیرید زیرا ممکن است این فضاها تاثیر مثبت یا منفی بر روی طراحی شما داشته باشند.
  3. برای رعایت جزئیات در طراحی از شکل حلزونی نسبت طلایی استفاده کنید. چشم انسان به صورت ناخودآگاه به وسط طرح حلزونی کشیده می شود و پیشنهاد میشود عناصر مهم را در این قسمت قرار دهید.
  4. از تصاویر به عنوان قسمتی از نسبت خود استفاده کنید. استفاده از تصاویر را با رعایت نسبت طلایی می‌توانید برای بخشی از طراحی خود استفاده کنید که این کار می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد.
  5. از حلقه‌های طلایی نیز در طراحی خود استفاده کنید. اگر می‌خواهید از طرح های مربعی و یا مستطیلی در طرح خود استفاده کنید حتما از نسبت حلقه‌های طلایی که تصویر آن نیز در بالا آورده شد، استفاده کنید.

نسبت طلایی در همه جای هستی قابل مشاهده است و همچنین برای انسان نیز بسیار جذاب است. سعی کنید در طراحی‌های خود از نسبت طلایی استفاده کنید زیرا به زیباتر شدن طراحی‌های شما کمک می‌کند و تناسب آن برای ذهن انسان جذاب است. اگر شما در حال عکسبرداری، طراحی سایت یا خلق یک نقاشی هستید سعی کنید از این نسبت بصورتی مفید استفاده کنید. 

نسبت طلایی در طبیعت

دنباله اعداد فیبوناچی در طبیعت نیز یافت می‌شوند. میتوان با مطالعه نحوه رشد گیاهان مختلف، نسبت طلایی را مشاهده کنید. یکی از دلایلی که بیشتر هنرمندان معروف جهان از این نسبت در آثار خود استفاده می‌کنند، وجود و کاربرد آن در طبیعت است. در ادامه به معرفی چند نمونه می پردازیم:

  • میوه، دانه‌های میوه، سبزیجات: به مرکز دانه‌ها توجه کنید و تعدادی مارپیچ را مشاهده خواهید کرد. به عنوان مثال دانه‌ی آفتابگردان مارپیچ‌های زیادی در خود دارد که اگر تمامی آن‌ها را بشمارید به عدد فی (ϕ) در فیبوناچی خواهد رسید. می‌توانید الگوی این مارپیچ‌ها را در آناناس و گل کلم نیز مشاهده کنید.
  • گل‌ها و شاخه‌های درختان: در بسیاری از گیاهان و شاخه‌ی درختان می‌توانید نسبت طلایی را مشاهده کنید. اگر به الگوی رشد یک درخت نگاه کنید، مسیر رشد آن، دنباله فیبوناچی را تشکیل می‌دهد. همچنین اگر تعداد گلبرگ‌ها در یک گل را بشمارید، غالبا تعداد کل را به عنوان یکی از اعداد در دنباله فیبوناچی مشاهده خواهید کرد. نمونه‌ی بارز آن نیز گلبرگ‌های گل رز است.
  • آناتومی بدن انسان: به خود درآینه نگاه کنید. در بدن انسان نیز این تقسیم بندی به درستی اجرا شده است و حتی این نسبت در مولکول‌های DNA نیز وجود دارد و در هر مارپیچ از DNA این میزان قابل اندازه گیری است.

منبع: سایت همیار آکادمی

مطالب مرتبط

وب کاران

دیدگاه شما برای این مطلب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *